Điều 4. Xác định lãi, lãi suất trong hợp đồng vay tài sản không phải là hợp đồng tín dụng thuộc trường hợp áp dụng Bộ luật Dân sự năm 2005【Nghị quyết 01/2019/NQ-HĐTP】

 Điều 4. Xác định lãi, lãi suất trong hợp đồng vay tài sản không phải là hợp đồng tín dụng thuộc trường hợp áp dụng Bộ luật Dân sự năm 2005

Hợp đồng vay tài sản không phải là hợp đồng tín dụng xác lập trước ngày 01-01-2017 thuộc trường hợp áp dụng Bộ luật Dân sự năm 2005 theo hướng dẫn tại Điều 2 Nghị quyết này thì tại thời điểm xét xử sơ thẩm, lãi, lãi suất trong hợp đồng được xác định như sau:

1. Hợp đồng vay không có lãi mà khi đến hạn bên vay không trả nợ hoặc trả không đầy đủ thì bên vay có nghĩa vụ trả lãi trên nợ gốc quá hạn theo lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố tại thời điểm trả nợ tương ứng với thời gian chậm trả, nếu các bên có thỏa thuận về việc trả lãi đối với nợ gốc quá hạn.

Tiền lãi trên nợ gốc quá hạn chưa trả = (nợ gốc quá hạn chưa trả) x (lãi suất cơ bản do Ngân hàng nhà nước công bố tại thời điểm trả nợ) x (thời gian chậm trả nợ gốc).

2. Hợp đồng vay có lãi mà khi đến hạn bên vay không trả hoặc trả không đầy đủ thì lãi, lãi suất được xác định như sau:

a) Lãi trên nợ gốc trong hạn chưa trả theo lãi suất thỏa thuận nhưng không vượt quá 150% lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố tại thời điểm xác lập hợp đồng tương ứng với thời gian vay chưa trả lãi. Trường hợp các bên không xác định rõ lãi suất thì áp dụng lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố tại thời điểm trả nợ.

Tiền lãi trên nợ gốc trong hạn chưa trả = (nợ gốc chưa trả) x (lãi suất theo thỏa thuận hoặc lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố tại thời điểm xác lập hợp đồng) x (thời gian vay chưa trả lãi trên nợ gốc);

b) Lãi trên nợ gốc quá hạn chưa trả theo lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố tại thời điểm trả nợ tương ứng với thời gian chậm trả.

Tiền lãi trên nợ gốc quá hạn chưa trả = (nợ gốc quá hạn chưa trả) x (lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố tại thời điểm trả nợ) x (thời gian chậm trả nợ gốc);

3. Khi xác định lãi, lãi suất theo hướng dẫn tại khoản 1 và khoản 2 Điều này, Tòa án không được tính lãi trên nợ lãi chưa trả.

Xem toàn bộ văn bản>>>>Nghị quyết 01/2019/NQ-HĐTP

=====================

Điều khoản này hướng dẫn chi tiết cách Tòa án tính toán số tiền lãi đối với các hợp đồng vay dân sự cũ thuộc trường hợp áp dụng Bộ luật Dân sự (BLDS) 2005 (thường là do mức lãi suất cũ không phù hợp với quy định mới của BLDS 2015 như chúng ta đã phân tích ở Điều 2).

Điểm mấu chốt và cũng là "cạm bẫy" dễ gây nhầm lẫn nhất ở điều khoản này chính là mốc thời gian lấy Lãi suất cơ bản (LSCB) của Ngân hàng Nhà nước. Luật phân tách rất rõ khi nào lấy LSCB tại thời điểm ký hợp đồng (xác lập) và khi nào lấy tại thời điểm xét xử (trả nợ).

Để bạn dễ so sánh và áp dụng chính xác công thức toán - lý - luật này, mình đã hệ thống hóa lại toàn bộ diện mạo của điều khoản qua bảng và các lưu ý cốt lõi dưới đây:

Bảng tổng hợp công thức tính lãi theo quy định của BLDS 2005 (Điều 5 Nghị quyết 01)

Loại hợp đồng	Khoản mục tính lãi	Mức lãi suất áp dụng	Mốc thời gian lấy lãi suất gốc	Công thức tính tiền lãi
1. Vay KHÔNG CÓ LÃI	Trong hạn	0%	Không tính	= 0
	Quá hạn (chỉ tính nếu các bên có thỏa thuận)	100% LSCB	Tại thời điểm trả nợ (xét xử sơ thẩm)	= Nợ gốc quá hạn \times LSCB_{(xét xử)} \times Thời gian quá hạn
2. Vay CÓ LÃI	Trong hạn (chưa trả)	Lãi suất thỏa thuận (Tối đa 150% LSCB)	Tại thời điểm xác lập hợp đồng	= Nợ gốc \times Lãi suất thỏa thuận \times Thời gian trong hạn (Nếu không rõ lãi suất thì thay bằng $LSCB_{(xét xử)}$)
	Quá hạn (trên nợ gốc)	100% LSCB	Tại thời điểm trả nợ (xét xử sơ thẩm)	= Nợ gốc quá hạn \times LSCB_{(xét xử)} \times Thời gian quá hạn

3 Điểm cực kỳ đặc thù của BLDS 2005 cần lưu ý khi làm nghiên cứu:

1.     Lãi suất quá hạn thấp hơn lãi suất trong hạn (Một nghịch lý cũ):

Theo điểm b khoản 2, lãi trên nợ gốc quá hạn áp dụng theo BLDS 2005 chỉ bằng 100% LSCB tại thời điểm xét xử.

Ví dụ thực tế: Giai đoạn đó LSCB ấn định là 9%/năm. Một hợp đồng thỏa thuận lãi trong hạn kịch trần là 13,5%/năm (150% LSCB). Khi người vay bùng nợ quá hạn, phần nợ gốc quá hạn đó lại chỉ phải chịu lãi suất là 9%/năm. Điều này vô tình làm phát sinh nghịch lý: Càng chây trì hoãn trả nợ thì lãi suất gánh chịu lại càng rẻ đi! (Nghịch lý này đã được BLDS 2015 sửa đổi bằng cách cho phạt quá hạn lên tới 150% lãi trong hạn).

2.     Sự dịch chuyển mốc thời gian lấy LSCB:

o    Khi kiểm tra xem hợp đồng có bị vượt trần (cho vay nặng lãi) hay không àTòa án nhìn vào LSCB tại thời điểm ký hợp đồng.

o    Khi tính toán số tiền phạt quá hạn để tuyên án  àTòa án phải tra cứu LSCB tại thời điểm mở phiên tòa xét xử sơ thẩm (pháp luật gọi là thời điểm trả nợ).

3.     Cấm tuyệt đối việc "Lãi chồng lãi" (Khoản 3):

Khác với tinh thần mở của BLDS 2015, đối với các hợp đồng áp dụng BLDS 2005, Tòa án nghiêm cấm việc tính lãi chậm trả trên số tiền nợ lãi chưa trả (tức là không có mức phạt 10%/năm trên nợ lãi). Mọi hành vi tự ý gộp lãi vào gốc để tính lãi tiếp đều bị Tòa án gạt bỏ khi quyết toán dòng tiền.

Để phục vụ cho báo cáo hoặc giải quyết tình huống, bạn có cần làm rõ mức Lãi suất cơ bản (9%/năm) áp dụng xuyên suốt từ năm 2010 đến nay ảnh hưởng thế nào đến các vụ án thực tế không?