Điều 1. Vị trí, chức năng của Quốc hội

 Điều 1. Vị trí, chức năng của Quốc hội

1. Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
2. Quốc hội thực hiện quyền lập hiến, quyền lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và giám sát tối cao đối với hoạt động của Nhà nước.

【Văn bản hợp nhất 31/VBHN-VPQH năm 2023】

=============================

1. Nội dung pháp lý cốt lõi (Theo Hiến pháp và Luật Tổ chức Quốc hội)

Thông thường, quy định về vị trí, chức năng của Quốc hội bao gồm hai vế cơ bản:

• Vị trí pháp lý: Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
• Chức năng hiến định: Quốc hội thực hiện quyền lập hiến, quyền lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và giám sát tối cao đối với hoạt động của Nhà nước.

2. Các luận điểm lý luận chuyên sâu phục vụ nghiên cứu

Về Vị trí pháp lý:

• Tính chất "Cơ quan đại biểu cao nhất": Được xác lập bởi nguồn gốc quyền lực. Quốc hội là cơ quan duy nhất do cử tri cả nước bầu ra theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Tầm đại diện của Quốc hội mang tính toàn dân và toàn diện, phản ánh ý chí, nguyện vọng của mọi tầng lớp nhân dân trên mọi vùng miền.
• Tính chất "Cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất": Trong thể chế chính trị Việt Nam, quyền lực nhà nước không tổ chức theo mô hình "Tam quyền phân lập" mà theo nguyên tắc tập quyền xã hội chủ nghĩa (quyền lực nhà nước là thống nhất, thuộc về Nhân dân). Quốc hội được Nhân dân ủy quyền tối cao để thành lập ra các cơ quan nhà nước khác ở trung ương (Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao) và trao quyền cho các cơ quan đó. Do đó, vị trí của Quốc hội là "cao nhất" để bảo đảm tính thống nhất của quyền lực.

Về Chức năng hiến định:

• Quyền lập hiến và lập pháp: Đây là chức năng độc quyền và nguyên thủy của Quốc hội. Quyền lập hiến (làm và sửa đổi Hiến pháp) là cơ sở để định hình toàn bộ bộ máy nhà nước; quyền lập pháp (ban hành các đạo luật) nhằm cụ thể hóa Hiến pháp để điều chỉnh các quan hệ xã hội cơ bản nhất.
• Quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước: Bao gồm kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia, ngân sách nhà nước, chính sách dân tộc, tôn giáo, đối ngoại, quốc phòng, an ninh, và tổ chức nhân sự cấp cao. Đây là chức năng cụ thể hóa quyền lực tối cao về mặt định hướng chiến lược quốc gia.
• Giám sát tối cao đối với hoạt động của Nhà nước: Đây là chức năng bảo đảm cho tối cao quyền lực của Quốc hội không bị hình thức. Quốc hội giám sát tối cao việc tuân theo Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội; giám sát hoạt động của Chủ tịch nước, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao... để kịp thời phát hiện, xử lý các sai lệch trong thực thi quyền lực.

3. Hướng phát triển câu hỏi ôn tập / Luận điểm nghiên cứu

Nếu bạn đang sử dụng tài liệu này để làm báo cáo nghiên cứu hoặc ôn tập thi cử, bạn có thể xoáy sâu vào các vấn đề mang tính thời sự pháp lý sau:

1.     Mối quan hệ giữa chức năng quyết định ngân sách nhà nước và chức năng giám sát tối cao của Quốc hội?

2.     Cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước thể hiện như thế nào qua chức năng giám sát tối cao của Quốc hội đối với bên hành pháp (Chính phủ) và tư pháp (Tòa án, Viện kiểm sát)?

3.     Xu hướng đổi mới phương thức hoạt động của Quốc hội từ "Quốc hội tham luận" sang "Quốc hội tranh luận" nhằm nâng cao chất lượng thực hiện các chức năng hiến định?

Nếu bạn có thể trích dẫn một phần nội dung văn bản hoặc nêu rõ đây là Điều 1 của văn bản cụ thể nào (Luật Tổ chức Quốc hội năm 2014, sửa đổi 2020 hay Hiến pháp 2013), tôi sẽ hỗ trợ phân tích sâu hơn theo đúng mạch văn bản đó.